Inwersja termiczna: niewidoczna pułapka podczas oprysku
Brak wiatru nie oznacza idealnych warunków. Często to oznaka inwersji termicznej, która utrzymuje krople cieczy roboczej w powietrzu i przenosi je daleko od pola. Jak ją rozpoznać?
Często słyszy się, że do oprysku potrzebna jest „bezwietrzna pogoda”. To mit: przy całkowitym braku wiatru, o świcie lub o zmierzchu, inwersja termiczna może utrzymać krople cieczy roboczej w powietrzu i przenieść je daleko od pola. Brak wiatru nie oznacza braku znoszenia. W tym artykule, który uzupełnia nasz przewodnik o wietrze i opryskiwaniu, wyjaśniamy, czym jest inwersja, kiedy występuje i jak ją rozpoznać.
Czym jest inwersja termiczna?
W ciągu dnia słońce nagrzewa glebę, ciepłe powietrze unosi się znad niej i atmosfera się miesza. Wieczorem i w nocy gleba stygnie, a powietrze tuż nad nią staje się chłodniejsze niż to wyżej. Zostaje uwięzione pod warstwą cieplejszego powietrza, jak pod pokrywką. Taka stabilna warstwa się nie miesza: drobne krople zawisają w powietrzu i przesuwają się razem z nią, czasem o kilka kilometrów, nawet jeśli wiatromierz pokazuje 0–1 m/s.
Kiedy występuje inwersja i które środki są najbardziej ryzykowne
Inwersja tworzy się najczęściej wieczorem i w nocy, po zachodzie słońca, oraz wczesnym rankiem, zanim gleba się nagrzeje. Sprzyja jej bezchmurne niebo i spokojna pogoda, czasem z zalegającą mgłą. W niektóre spokojne poranki wiosną i jesienią zjawisko powtarza się regularnie.
Jeśli chodzi o środki ochrony roślin, największe ryzyko dotyczy substancji lotnych. Znanym przykładem jest prosulfokarb, bardzo lotny herbicyd zbożowy, którego opary mogą skazić sąsiednie uprawy w odległości setek metrów, a nawet kilometrów. Herbicydy hormonalne (2,4-D, dikamba, MCPA), stosowane wiosną, również łatwo ulatniają się, gdy rośnie temperatura.
Jak rozpoznać inwersję na polu
- Test dymu (lub drobnego pyłu): jeśli dym unosi się do góry, inwersji nie ma. Jeśli ściele się warstwą i rozchodzi poziomo, to inwersja: lepiej wstrzymać się z opryskiem.
- Pogoda: bezchmurne niebo, zupełnie spokojne powietrze wieczorem lub wcześnie rano, zalegająca mgła lub rosa, zapachy niosące się daleko.
- Bardzo niskie Delta T i niemal zerowy wiatr: dwa sygnały ostrzegawcze.
Dlaczego to niebezpieczne
Według australijskiego instytutu badawczego GRDC oprysk wykonany podczas inwersji, nawet przy pozornie bezpiecznym wietrze, może pozostawić w powietrzu nawet 5 razy więcej środka niż oprysk w ciągu dnia. Taka chmura kropli może następnie przesunąć się i opaść daleko od pola, na wrażliwe uprawy sąsiadów. Zalecenia GRDC powstały dla rozległych równin Australii. W Polsce ryzyko jest mniejsze, ale w niektóre wiosny jak najbardziej realne.
Dobra praktyka: odczekać i zwiększyć wielkość kropli
Najlepszą ochroną jest rezygnacja z oprysku w takich warunkach i odczekanie, aż atmosfera się wymiesza (GRDC zaleca opryskiwać dopiero od ok. 1,5 godziny po wschodzie słońca do 1 godziny przed zachodem). Jeśli zabieg trzeba wykonać, większe krople znacznie ograniczają ilość cieczy pozostającej w powietrzu. Konkretne ustawienia opryskiwacza opisujemy w artykule o dobrych praktykach ograniczania znoszenia.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego „brak wiatru” nie jest idealny do oprysku?
Niemal zerowy wiatr, zwłaszcza wieczorem lub wcześnie rano przy bezchmurnym niebie, może oznaczać inwersję termiczną: powietrze się nie miesza, a drobne krople cieczy roboczej zawisają w powietrzu i przesuwają się daleko od pola. Słaby, ale stały wiatr jest często bezpieczniejszy.
Jak rozpoznać inwersję termiczną na polu?
Najprostszy jest test dymu: jeśli dym unosi się do góry, inwersji nie ma; jeśli ściele się warstwą i rozchodzi poziomo, to inwersja. Zalegająca mgła, rosa i zupełnie spokojne powietrze o świcie lub o zmierzchu to również jej oznaki.
Które środki są najbardziej ryzykowne podczas inwersji?
Substancje lotne, takie jak prosulfokarb (herbicyd, którego opary mogą przemieścić się o kilka kilometrów) oraz herbicydy hormonalne (2,4-D, dikamba, MCPA).
